Wilde vs. gekweekte paddenstoelen: wat is het verschil?

KENNISBANK / FUNCTIONELE PADDENSTOELEN

Wilde Lion's Mane in een bosrijk gebied

Een Chaga groeit langzaam. Heel langzaam. Op een berk ergens in Finland of Siberië vormt zich over tientallen jaren een zwarte knobbel die op verbrand hout lijkt. Volgens een overzichtsstudie groeit hij ongeveer één tot twee centimeter per jaar. Dan loop je op een koude ochtend door het bos, zie je hem zitten en vraag je je af: hoe lang heeft deze paddenstoel hier gewacht?

Aan de andere kant van het spectrum staat een kweker die in een schone ruimte, op stammen of op zaagsel, binnen enkele maanden een Reishi laat groeien. Beide verhalen zijn mooi, en beide hebben hun plek. In dit artikel kijken we naar het verschil tussen wilde en gekweekte paddenstoelen: wat ze elk bijzonder maakt, wat onderzoek erover zegt, en waarom de vraag “wat is beter?” minder simpel is dan hij lijkt.

Wat bedoelen we met wild en gekweekt?

Een wilde paddenstoel groeit zonder tussenkomst van mensen in de natuur: op een boom, in een bos of op een berghelling. Een plukker zoekt hem, oogst hem en droogt hem. Dit heet ook wel wildoogst of wildcrafting.

Een gekweekte paddenstoel groeit onder de zorg van een kweker, op een voedingsbodem zoals houtblokken of een mengsel van zaagsel en graan. De omstandigheden zijn gekozen en gecontroleerd. Wat je tegenkomt in de winkel is meestal gekweekt, en bij Cordyceps, Reishi en Lion’s Mane is dat ook vaak de enige praktische manier.

Er is nog een derde begrip dat vaak voor verwarring zorgt: mycelium op graan. Dat is niet hetzelfde als een gekweekte paddenstoel. Hierbij wordt het draadwerk van de paddenstoel op graan gekweekt en wordt het geheel, inclusief graan, vermalen. Een gekweekt vruchtlichaam is de echte paddenstoel zelf, alleen op een gecontroleerde plek gegroeid. Over dat onderscheid lees je meer in Hoe herken je een goed paddenstoelenextract? en in Functionele paddenstoelen: een kennismaking.

Wat maakt een wilde paddenstoel bijzonder?

Wild geoogste paddenstoelen hebben een verhaal. Ze groeien op hun eigen tempo, in hun eigen bos, met alles wat daar bij hoort: de boom, het weer, de bodem, de seizoenen. In de traditie is dat precies waar de waarde in werd gezien. De Chaga die Siberische volken eeuwenlang als thee dronken was wilde Chaga van de berk. De yartsa gunbu uit Tibet werd met de hand geplukt op de hooggelegen weiden. Je leest meer over die tradities in De geschiedenis en traditionele toepassingen van medicinale paddenstoelen.

Bij sommige soorten is wild ook de enige reële optie. Chaga groeit zo traag dat hij pas na tientallen jaren zijn volle grootte bereikt. Bij Chaga zijn wij daarom blij met de manier waarop plukkers in Scandinavië werken: wij halen onze Chaga bij lokale plukkers die hem van berken in het noorden halen, en onze Purple Reishi komt van wilde oogst uit de bergen van Oost-Europa. Waar het kan, werken we zo, en dat vind je terug in onze Chaga wilde oogst en Purple Reishi wilde oogst.

Het komt ook voor dat een wilde paddenstoel stoffen bevat die je in de gekweekte versie minder tegenkomt. Een onderzoek uit 2021 naar Chaga laat zien dat de harde knobbel zelf, de zogenoemde sterile conk, fenolen bevat die voor 4 tot 19 procent van het gewicht uitmaakten, terwijl in het mycelium dat in vloeistof was gekweekt geen fenolen werden gevonden. Dat is een mooi voorbeeld: de plek waar en de manier waarop iets groeit, kan de samenstelling veranderen.

Wat maakt een gekweekte paddenstoel bijzonder?

Een kweker kan iets wat een plukker niet kan: elke keer dezelfde omstandigheden kiezen. Dat levert paddenstoelen die van batch tot batch beter te vergelijken zijn. Je weet precies waar ze zijn gegroeid, hoe lang en op wat. Dat maakt het makkelijker om verontreiniging te vermijden en de kwaliteit te volgen. Ook zorgt kweek ervoor dat soorten die in de natuur zeldzaam of kwetsbaar zijn, niet leeggeroofd hoeven te worden.

Het mooiste voorbeeld is Cordyceps. Echte Cordyceps sinensis uit Tibet is zeldzaam en kostbaar. Onderzoekers van Stanford publiceerden in 2018 dat de oogst afneemt door intensief plukken en warmere winters, en dat hoogwaardige exemplaren in 2017 in Beijing meer dan 140.000 dollar per kilo opbrachten. Dat is een reden dat de gekweekte Cordyceps militaris zo belangrijk is geworden. Onze eigen Cordyceps extract is gekweekt, en over de verhalen eromheen lees je in Cordyceps: energie en ademruimte.

Ook bij Reishi bestaan er veel kweekmethoden. In een Chinese studie uit 2024 vergeleken onderzoekers Reishi die op houtblokken groeide met Reishi die op een zaagselmengsel groeide, telkens vijf monsters. De houtblokken leverden gemiddeld meer triterpenen op (ongeveer 1,2 keer zo veel), terwijl het gehalte aan polysachariden niet duidelijk verschilde. Gekweekt is dus niet één ding: ook binnen de kweek maakt de manier uit.

Wat zegt onderzoek over wild versus gekweekt?

Het korte antwoord is dat het beeld gemengd is, en dat er bij mensen nog geen studie is gevonden die wilde en gekweekte paddenstoelen direct met elkaar vergelijkt.

Wat er wel is, laat zien dat het per soort en per stof verschilt. Een studie uit Namibië bij Ganoderma vond dat gekweekte aftreksels hogere gehaltes aan fenolen en meer antioxiderende activiteit hadden dan wilde, terwijl beide krachtige antioxiderende activiteit lieten zien. Bij de Chinese studie naar houtblok en zaagsel lag het totaal aan triterpenen hoger bij de houtblokken. En bij Chaga lieten de zwarte knobbel en het gekweekte mycelium een ander profiel zien: de knobbel bevatte vooral bètaglucaan met kleinere, gelijkmatigere ketens, het mycelium bevatte daarnaast veel glycogeen.

Wat je hieruit kunt halen: de “beste” paddenstoel bestaat niet. Het gaat om de soort, de kweekwijze, de verwerking en wat je zoekt. En de grootste verschillen in kwaliteit zitten niet tussen wild en gekweekt, maar tussen een goed gemaakt product en een slecht gemaakt product.

Wild is niet vanzelf duurzaam

Een wilde paddenstoel klinkt als het meest natuurlijke wat er is, maar vraag er wel bij: hoe wordt hij geoogst? Bij Chaga is er in Noord-Amerika en Scandinavië zorg dat de vraag sneller groeit dan de natuur kan bijhouden. Een van de plukkers in een artikel in Modern Farmer verwacht in de Adirondacks over tien tot twaalf jaar een echt tekort. Er is weinig data over hoeveel Chaga er in het wild is. Tegelijk bouwen bedrijven als het Finse KÄÄPÄ een kweeknetwerk op waarbij berken worden geënt met Chaga-mycelium. Het wachten duurt ongeveer tien jaar tot de eerste oogst.

Daarom is bij wilde oogst de vraag minstens zo belangrijk als de herkomst: wie plukt, hoe, en hoeveel blijft er achter? Een plukker die een deel laat zitten en alleen oogst waar het kan, doet iets heel anders dan iemand die een bos leegplukt. Meer daarover lees je in het artikel Wilde oogst en duurzaamheid: wat betekent wildcrafted?.

Hoe kies je?

Wil je een goede keuze maken, dan helpen deze vragen meer dan het woord wild of gekweekt alleen:

  • Welk deel van de paddenstoel? Vruchtlichaam of mycelium op graan?
  • Welke soort, met de Latijnse naam? Zo weet je dat het de juiste paddenstoel is.
  • Waar komt hij vandaan en hoe is hij geoogst of gekweekt? Een goede aanbieder kan dat uitleggen.
  • Hoe is hij verwerkt? Een extract van een gekweekt vruchtlichaam kan beter zijn dan een slecht gemaakt extract van een wilde paddenstoel.

Meer praktische tips vind je in Hoe herken je een goed paddenstoelenextract?. Hoe wij onze paddenstoelen verwerken, lees je in Extractie van paddenstoelen: waarom en hoe het gebeurt en in onze viervoudige extractiemethode.

Onze keuze

Wij geloven dat beide manieren hun plek hebben. Waar een paddenstoel van nature bij een plek hoort en zorgvuldig te oogsten is, zoals Chaga van de berken in het noorden en Purple Reishi uit de Oost-Europese bergen, kiezen we waar mogelijk voor wilde oogst. Waar kweek de paddenstoel en de natuur beter dient, zoals bij Cordyceps, kiezen we voor kweek. Het belangrijkste vinden we dat je weet wat je krijgt. Een overzicht van wat we aanbieden vind je bij functionele paddenstoelen kopen. Wil je samen kijken welke paddenstoel bij je past, dan kan dat in een coachingsgesprek.

Voorzorg

Wild of gekweekt, functionele paddenstoelen zijn niet voor iedereen geschikt. Bespreek ze eerst met je arts of apotheker als je zwanger bent of borstvoeding geeft, medicijnen gebruikt, een auto-immuunziekte hebt of binnenkort een operatie krijgt. Meer lees je in Contra-indicaties en verantwoordelijk gebruik.

Veelgestelde vragen over wilde en gekweekte paddenstoelen

Wilde paddenstoelen groeien in de natuur en worden door plukkers geoogst. Gekweekte paddenstoelen groeien onder gecontroleerde omstandigheden, bijvoorbeeld op houtblokken of zaagsel. Ze verschillen in herkomst, voorspelbaarheid en soms in samenstelling.

Niet vanzelf. Onderzoek laat per soort en per stof verschillende uitkomsten zien, en we vonden geen studie bij mensen die wild en gekweekt direct vergelijkt. Kwaliteit hangt minstens zo veel af van de verwerking als van de herkomst.

Nee. Een gekweekt vruchtlichaam is de echte paddenstoel. Mycelium op graan is het draadwerk dat op graan groeit en samen met het graan wordt vermalen. Het is goed om te weten welk van de twee in een product zit.

Chaga groeit heel langzaam op levende berken, ongeveer een tot twee centimeter per jaar. Kweek bestaat, maar is nog in ontwikkeling: in Finland werkt een bedrijf aan geënte berken waarvoor het ongeveer tien jaar wachten is.

De echte Cordyceps sinensis uit Tibet is wild, zeldzaam en kostbaar. De Cordyceps die in de meeste producten zit, is gekweekte Cordyceps militaris. Ons Cordyceps extract is gekweekt.

Dat hangt af van hoe er wordt geplukt. Bij soorten die langzaam groeien en veel gevraagd zijn, zoals Chaga en yartsa gunbu, is zorgvuldig oogsten belangrijk. Vraag aan een aanbieder wie plukt en hoe.

Lees verder over functionele paddenstoelen

Functionele paddenstoelen: een kennismaking
De geschiedenis en traditionele toepassingen van medicinale paddenstoelen
Chaga: kracht, weerstand en aarding
Reishi: rust, balans en veerkracht
Waarom paddenstoelenextracten beter werken dan poeder

Bronnen

Dit artikel is bedoeld als informatie en is geen medisch advies. Functionele paddenstoelen zijn geen geneesmiddel en vervangen geen medische behandeling. Heb je vragen over jouw situatie, bespreek ze dan met een arts. Lees ook onze disclaimer.