Wilde oogst en duurzaamheid: wat betekent ‘wildcrafted’?

KENNISBANK / FUNCTIONELE PADDENSTOELEN

Wilde oogst en duurzaamheid: wat betekent 'wildcrafted'?

In Finland, diep in een berkenbos, loopt een plukker met een mes en een zak. Hij zoekt naar een zwarte, gebarsten knobbel op een berk. Als hij hem vindt, snijdt hij hem voorzichtig los, zonder de boom te beschadigen. Dat laatste is geen vrijblijvend advies: voor het plukken van Chaga op staatsbos is een vergunning nodig, en een van de voorwaarden is dat de levende boom niet beschadigd mag worden.

Dit is wat wildcrafted betekent in de praktijk. Paddenstoelen die niet gekweekt zijn, maar in de natuur geplukt, door mensen die het bos kennen. In dit artikel kijken we naar wat het woord inhoudt, waarom duurzaamheid hierbij zo belangrijk is, wat zorgvuldig plukken betekent en welke vragen je aan een aanbieder kunt stellen. Over het verschil tussen wild en gekweekt lees je meer in Wilde en gekweekte paddenstoelen: wat is het verschil?.

Wat betekent wildcrafted?

Wildcrafting, in Noord-Amerika ook wel foraging genoemd, is het oogsten van planten of paddenstoelen in hun natuurlijke omgeving, vooral voor voeding of geneeskunde. Het woord komt uit de kruidenwereld. In het Nederlands zeggen we wildoogst, wildplukken of wild geoogst.

Voor zover wij konden vinden is wildcrafted geen beschermde term voor paddenstoelen of supplementen. Het zegt dus iets over waar iets vandaan komt, niet automatisch iets over hoe zorgvuldig het is geoogst. Daarom is het zinvol om door te vragen: door wie, waar en hoeveel?

Waarom duurzaamheid hier telt

Een wilde paddenstoel is niet onuitputtelijk. Zodra veel mensen dezelfde paddenstoel of plant willen, kan de natuur het vaak niet bijhouden. Er zijn een paar voorbeelden die dat duidelijk maken.

Arnica. Een kruid uit de Europese bergen. Door de vraag naar arnica voor crèmes en zalven werd volgens een overzicht ongeveer 50 ton gedroogde bloemen per jaar verhandeld in Europa. Op meerdere plekken verdwenen of verkleinden populaties, en de plant staat nu streng beschermd en op de rode lijst. Het is geen paddenstoel, maar het is een leerzaam voorbeeld van wat er kan gebeuren als een wilde plant populair wordt.

Yartsa gunbu. De Tibetaanse Cordyceps sinensis. Onderzoekers van Stanford publiceerden in 2018 in PNAS dat de oogst afneemt door intensief plukken en warmere winters. Meer lees je in De geschiedenis en traditionele toepassingen van medicinale paddenstoelen.

Chaga. Chaga groeit volgens een overzichtsstudie ongeveer één tot twee centimeter per jaar. In een artikel in Modern Farmer uit 2023 vertelde een plukker uit de Adirondacks in de Verenigde Staten dat hij binnen tien tot twaalf jaar een echt tekort verwacht, en dat er weinig gegevens zijn over hoeveel Chaga er in het wild groeit. Het is dus een soort waar zorgvuldigheid telt.

Wat zorgvuldig plukken inhoudt

Er is geen universele regel, maar een paar uitgangspunten komen steeds terug.

  • Niet meer nemen dan de natuur aankan. Een algemene richtlijn bij wildplukken is dat je maar een klein deel neemt en genoeg achterlaat voor het geheel en voor de dieren en planten die ervan leven.
  • De boom of plant niet beschadigen. In Finland is dat bij Chaga een voorwaarde van de vergunning. Je haalt de knobbel voorzichtig weg en laat de levende boom intact.
  • Op de juiste plek. In Finland is dat voor Chaga staatsbos dat is aangewezen voor bosbouw, en geen beschermd gebied. Een vergunning is beperkt tot in totaal 50 kilo of 200 liter.
  • Met kennis. Een plukker die het bos kent, weet welke boom geschikt is, wat hij laat zitten en wanneer hij moet wachten.

Keurmerken: FairWild

Er bestaat ook een internationale standaard voor het duurzaam en eerlijk oogsten van wilde grondstoffen: FairWild. De FairWild Foundation, gevestigd in Zürich, presenteerde in december 2023 versie 3.0 van de standaard, met 7 principes en 24 criteria. Die gaan over de natuur, over de mensen die plukken en over het bedrijf eromheen. Sinds versie 3.0 zijn ook wilde schimmels opgenomen, naast planten, korstmossen en algen. Certificering gebeurt per soort.

Niet elk product is FairWild gecertificeerd, en het ontbreken van een keurmerk zegt niet dat iets slecht is. Maar een keurmerk is wel een manier om te zien dat iemand van buiten heeft gekeken. Ook zonder keurmerk kan een aanbieder je vertellen hoe hij werkt.

De mensen achter de oogst

Achter elke wilde paddenstoel zit een plukker. Bij SHYFT werken we waar mogelijk met wilde oogst door lokale plukkers. Onze Chaga komt van berken in Scandinavië en onze Purple Reishi van wilde oogst uit de bergen van Oost-Europa. Je vindt die in onze Chaga extract wilde oogst en Purple Reishi extract wilde oogst. Bij soorten waar kweek de natuur en de paddenstoel beter dient, zoals Cordyceps, kiezen we voor kweek.

Wij geloven dat een paddenstoel niet alleen een product is, maar ook een stuk bos en het werk van iemand die er tijd aan heeft besteed. Dat is de reden dat we graag laten zien hoe we werken. Hoe wij de paddenstoelen daarna verwerken, lees je in onze viervoudige extractiemethode en in Extractie van paddenstoelen: waarom en hoe het gebeurt.

Kweek als aanvulling

Wilde oogst en kweek hoeven elkaar niet uit te sluiten. Bij soorten die langzaam groeien kan kweek de druk op het bos verlagen. Het Finse bedrijf KÄÄPÄ werkt aan het kweken van Chaga door berken te enten met Chaga-mycelium, waarbij het ongeveer tien jaar duurt tot de eerste oogst. Volgens Modern Farmer wordt de eerste oogst in 2028 verwacht. Dit is een ontwikkeling om in de gaten te houden, al is het nog jong en komen de cijfers van het bedrijf zelf.

Voorzorg

Wilde paddenstoelen groeien in hun eigen omgeving, dus herkomst en een zorgvuldige plukker doen ertoe. Bespreek functionele paddenstoelen eerst met je arts of apotheker als je zwanger bent of borstvoeding geeft, medicijnen gebruikt, een auto-immuunziekte hebt of binnenkort een operatie krijgt. Meer lees je in Contra-indicaties en verantwoordelijk gebruik. Pluk zelf nooit wilde paddenstoelen zonder goede kennis: veel soorten lijken op elkaar en sommige zijn giftig.

Veelgestelde vragen over wildcrafted paddenstoelen

Wildcrafted betekent dat iets in de natuur is geplukt in plaats van gekweekt. In het Nederlands zeg je wildoogst of wild geoogst. Het is geen beschermde term, dus het zegt vooral iets over herkomst.

Nee. Wildcrafted gaat over waar iets groeit en hoe het is geplukt. Biologisch gaat over hoe iets is geteeld, en bij wilde oogst is er geen teelt.

Dat hangt af van hoe er wordt geplukt. Bij soorten die langzaam groeien en veel gevraagd zijn, zoals Chaga, is zorgvuldigheid belangrijk. Vraag aan een aanbieder wie plukt en hoe.

FairWild is een internationale standaard voor duurzaam en eerlijk geplukte wilde grondstoffen. Sinds versie 3.0 (2023) vallen ook wilde schimmels eronder.

Dat hangt van het land en de grond af. In Finland is voor Chaga op staatsbos een vergunning nodig, en moet je de levende boom ongemoeid laten. Ga dus altijd na wat er geldt.

Onze Chaga is wild geoogst van berken in Scandinavië door lokale plukkers. Lees meer in het artikel over Chaga.

Lees verder over functionele paddenstoelen

Functionele paddenstoelen: een kennismaking
Chaga: kracht, weerstand en aarding
Reishi: rust, balans en veerkracht
Functionele paddenstoelen: een overzicht

Bronnen

Dit artikel is bedoeld als informatie en is geen medisch advies. Functionele paddenstoelen zijn geen geneesmiddel en vervangen geen medische behandeling. Heb je vragen over jouw situatie, bespreek ze dan met een arts. Lees ook onze disclaimer.