Er zijn weinig mensen die de wereld van paddenstoelen zo diepgaand hebben beïnvloed als Paul Stamets. Mycoloog, onderzoeker, auteur en de man achter één van de meest besproken microdosing-protocollen van het moment. Het protocol dat zijn naam, het Stamets Protocol, draagt combineert drie ingrediënten: psilocybine, Lion’s Mane en niacine (vitamine B3). Samen zouden ze iets teweegbrengen wat geen van de drie afzonderlijk kan.
Maar wat zegt de wetenschap? Wat beschrijven mensen die het protocol volgen? En hoe ziet het er in de praktijk uit?
Dit artikel neemt je mee door de achtergrond, de redenering én de nuance.
Wie is Paul Stamets?
Stamets groeide op met paddenstoelen. Letterlijk. Als kind in Ohio begon hij ze te bestuderen, later aan de Evergreen State College in Washington, en inmiddels heeft hij meer dan twintig patenten op zijn naam en schreef hij invloedrijke boeken als Mycelium Running en Psilocybin Mushrooms of the World.
Hij is geen wetenschapper in de klassieke zin. Hij doet zelf weinig laboratoriumonderzoek. Maar hij is wel iemand die de verbinding legt tussen traditionele kennis, ecologie en moderne wetenschap. En die combinatie heeft hem invloedrijk gemaakt, ver buiten de mycologische kringen.
Zijn bekendheid bij een breder publiek groeide na zijn optreden in de Netflix-documentaire Fantastic Fungi en zijn herhaaldelijke verschijningen bij Joe Rogan. Stamets spreekt over paddenstoelen met een enthousiasme dat aanstekelijk werkt (en dat soms ook verder loopt dan de beschikbare wetenschap).
Dat maakt hem een interessante figuur: inspirerend én de moeite waard om te volgen.
Lion's Mane: de paddenstoel zelf
Voordat we naar het protocol gaan, is het goed om Lion’s Mane (Hericium erinaceus) beter te leren kennen.
Het is een opvallende paddenstoel. Wit, pluizig, met hangende tanden die aan leeuwenmanen doen denken. In de natuur groeit hij op dood of stervend loofhout, in Europa en Azië. In de keuken is hij gewaardeerd om zijn textuur en smaak. En als medicinaal extract heeft hij een lange geschiedenis in de traditionele Chinese geneeskunde.
Wat Lion’s Mane onderscheidt van andere functionele paddenstoelen is zijn effect op het zenuwstelsel. De paddenstoel bevat twee groepen werkzame stoffen – hericenonen en erinacines – die de aanmaak van NGF stimuleren: Nerve Growth Factor. Dat is een eiwit dat een centrale rol speelt bij de groei, het onderhoud en de overleving van zenuwcellen.
Simpel gezegd: Lion’s Mane ondersteunt het brein in zijn vermogen om nieuwe verbindingen aan te leggen en bestaande te onderhouden.
Psilocybine en neuroplasticiteit
Psilocybine – de werkzame stof in truffels en paddo’s – doet op microdoseringsniveau iets subtieels maar betekenisvols in het brein. Het bindt aan serotonine-receptoren (met name 5-HT2A) en beïnvloedt de manier waarop hersengebieden met elkaar communiceren.
Op hoge doseringen leidt dat tot diepgaande ervaringen. Op microdoseringsniveau is het effect minder zichtbaar maar nog steeds meetbaar: het brein wordt tijdelijk minder hiërarchisch georganiseerd, hersengebieden die normaal weinig contact hebben krijgen meer uitwisseling, en er is een verhoogde productie van BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor), een stof die de groei van nieuwe neurale verbindingen ondersteunt.
Wetenschappers noemen dit verhoogde neuroplasticiteit. Het brein wordt beweeglijker, flexibeler, minder vastgeroest in oude patronen.
Meer weten over psilocybine, bekijk dit artikel:
Het Stamets protocol: drie ingrediënten, één redenering
Stamets begon na te denken over de combinatie van psilocybine en Lion’s Mane vanwege de opkomst van neurodegeneratieve aandoeningen zoals Alzheimer’s. Zijn gedachte: als psilocybine de neuroplasticiteit tijdelijk vergroot, en Lion’s Mane de aanmaak van zenuwgroeifactoren stimuleert… wat gebeurt er dan als je ze combineert?
Stamets introduceerde het idee van het combineren (stacking) van psilocybine, Lion’s Mane en niacine als manier om “epigenetische neurogenese” te bevorderen met de suggestie dat de combinatie het brein kan helpen nieuwe cellen en verbindingen aan te leggen.
Het derde ingrediënt, niacine, voegt een fysiologische laag toe. Stamets stelt dat de vaatverwijdende werking van niacine, in combinatie met het vermogen om de bloed-hersenbarrière te passeren, het een uitstekend middel maakt om psilocybine en Lion’s Mane dieper in de neurale uiteinden te brengen waar neurogenese plaatsvindt.
Niacine veroorzaakt bij veel mensen een tijdelijke “flush” – een warm, tintelend gevoel en roodheid in gezicht en hals. Dat is onschadelijk, en volgens Stamets juist een teken dat het werkt. Stamets wijst er expliciet op dat je de “no-flush” variant van niacine moet vermijden.
Wat de wetenschap zegt over het Stamets protocol
De afzonderlijke ingrediënten zijn redelijk goed bestudeerd. Lion’s Mane heeft in meerdere onderzoeken laten zien dat het cognitieve functies kan ondersteunen en neurogenese bevordert. Psilocybine heeft een groeiende wetenschappelijke basis voor zijn werking bij depressie, angst en neuroplasticiteit. Niacine is een essentiële vitamine met bekende cardiovasculaire en neurologische effecten.
Maar het protocol als geheel – de combinatie van alle drie – is nog niet onderworpen aan degelijk, placebo-gecontroleerd onderzoek bij mensen. Het wetenschappelijk begrip van de effectiviteit van de stack blijft grotendeels afhankelijk van de bekende eigenschappen van de afzonderlijke componenten, niet van klinische data over de combinatie zelf.
Er is wel één grote observationele studie die relevant is. In een onderzoek gepubliceerd in Scientific Reports volgden onderzoekers 953 psilocybine-microdoseerders gedurende dertig dagen en vonden kleine tot middelgrote verbeteringen in stemming en mentale gezondheid. Aanvullende analyses lieten zien dat de combinatie van psilocybine met Lion’s Mane en vitamine B3 geen aanvullend effect had op stemming en mentale gezondheid ten opzichte van psilocybine alleen.
Dat is een nuance die belangrijk is. De stack werkt misschien op andere niveaus – neurogenese op de langere termijn, cognitieve flexibiliteit – maar de emotionele voordelen lijken niet exclusief toe te schrijven aan de combinatie.
Stamets’ eigen redenering is biologisch plausibel. Maar plausibel is niet hetzelfde als bewezen.
Ervaringen van mensen die het protocol volgen
Waar de wetenschap nog zoekt naar bewijs, beschrijven gebruikers vaak een subtiele maar duidelijke verschuiving in hun dagelijkse focus. De meest genoemde ervaring is het verdwijnen van ‘hersenmist’. Het protocol lijkt een staat van mentale helderheid te creëren waarin complexe taken makkelijker afgaan en gesprekken natuurlijker verlopen.
De niacine-flush speelt hierbij een opvallende rol. Hoewel de tintelingen en roodheid voor beginners even schrikken kunnen zijn, omschrijven ervaren gebruikers het vaak als een fysieke ‘reset’. Het trekt je uit je hoofd en terug in je lichaam, wat helpt om de dag met een schone lei te beginnen.
Op de lange termijn merken veel mensen dat hun automatische reacties veranderen. Er ontstaat meer ruimte tussen een prikkel en je emotionele reactie, waardoor je minder snel vastloopt in oude piekerpatronen. Het protocol wordt dan ook niet omschreven als een ‘quick fix’, maar als een steuntje in de rug om met meer veerkracht en scherpte in het leven te staan.
Tip: Omdat iedereen anders reageert, is het slim om een kort logboekje bij te houden. Zo ontdek je snel of deze specifieke combinatie voor jou de gewenste ‘flow’ oplevert.
Hoe ziet het protocol er in de praktijk uit?
Het Stamets-protocol bestaat uit vier actieve doseerdagen gevolgd door drie hersteldagen. Dit wordt minimaal vier tot maximaal acht weken volgehouden, waarna een resetperiode van twee weken zonder doseren volgt.
De hoeveelheden die Stamets noemt als richtlijn:
Psilocybine truffels: een sub-perceptuele hoeveelheid. Voor truffels betekent dit doorgaans 0,4 tot 1 gram verse truffel, afhankelijk van gevoeligheid en lichaamsgewicht. Begin laag.
Lion’s Mane: bij gebruik van een extract zoals dat van ons is 2 keer een half pipetje voldoende. Het is verstandig om het op te bouwen en eerst te beginnen met 1 keer per dag een half pipetje.
Niacine: Stamets heeft in 2023 aangegeven dat een lage dosis van 25 tot 50 mg voldoende is. De flush die daarbij hoort is bij de meeste mensen mild en went na een paar dagen.
Belangrijk: neem de niacine niet tegelijk met de truffel als je gevoelig bent voor de flush. Sommige mensen nemen de truffel eerst en de niacine tien minuten later.
Welk Lion's Mane-extract past hierbij?
Niet alle Lion’s Mane-supplementen zijn gelijkwaardig. De meeste goedkope producten op de markt zijn gemaakt van mycelium op graan, waarbij het graan in het eindproduct zit en de concentratie werkzame stoffen laag is.
Voor het Stamets-protocol zijn in ieder geval de hericenonen en mogelijk ook de erinacines in voldoende concentratie nodig. Dat vraagt om een extract van de vruchtlichamen, bij voorkeur via een meervoudig extractieproces dat zowel water- als vetoplosbare stoffen meeneemt.
Dat is ook de reden dat SHYFT voor zijn Lion’s Mane-extract kiest voor een vierdubbele extractie van vruchtlichamen.
Voor wie is dit protocol — en voor wie niet
Het Stamets-protocol wordt door veel mensen gebruikt als een intensievere of meer gerichte vorm van microdosing. Het kan interessant zijn als je al ervaring hebt met microdosing en een stap verder wilt zetten, of als je specifiek geïnteresseerd bent in cognitieve of neuroprotectieve effecten op de langere termijn.
Het protocol is minder geschikt als je net begint met microdosing. Beter is het om eerst te wennen aan psilocybine alleen, zodat je weet hoe jouw systeem reageert voor je extra variabelen toevoegt.
Mensen die bloedverdunners gebruiken, een lage bloedsuiker hebben of gevoelig zijn voor niacine doen er verstandig aan eerst een arts te raadplegen. Hetzelfde geldt als je antidepressiva gebruikt: psilocybine en SSRI’s combineren vraagt om voorzichtigheid en begeleiding.
Een protocol is een vertrekpunt, geen recept
Stamets heeft iets waardevols gedaan: hij heeft een framework gegeven dat mensen helpt om bewust en gestructureerd te microdoseren, met ingrediënten die elkaar biologisch kunnen aanvullen.
Maar een protocol is geen recept dat voor iedereen hetzelfde werkt. Het is een startpunt voor eigen onderzoek, in je eigen lichaam, in je eigen tempo.
De wetenschap zal de komende jaren meer helderheid geven over wat de combinatie werkelijk doet. Tot die tijd is het eerlijkste wat je kunt zeggen: de redenering is sterk, de ervaringen zijn veelbelovend, en de bewijslast is nog in opbouw.
Gebruikte bronnen
Lion’s Mane & NGF Mori, K. et al. (2009). Nerve Growth Factor-Inducing Activity of Hericium erinaceus. Biological and Pharmaceutical Bulletin.
Lai, P.L. et al. (2013). Neurotrophic properties of the Lion’s mane medicinal mushroom. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine.
Psilocybine & neuroplasticiteit Carhart-Harris, R. et al. (2021). Trial of Psilocybin versus Escitalopram for Depression. New England Journal of Medicine.
Olson, D.E. et al. (2018). Psychoplastogens: A Promising Class of Plasticity-Promoting Neurotherapeutics. Journal of Experimental Neuroscience.
Het Stamets-protocol & observationeel onderzoek Szigeti, B. et al. (2021). Self-blinding citizen science to explore psychedelic microdosing. eLife.
Rootman, J.M. et al. (2022). Psilocybin microdosers demonstrate greater observed improvements in mood and mental health. Scientific Reports (Nature).
Stamets’ patent Stamets, P. (2018). Psilocybin mushroom combinations and methods. US Patent Application 16/182,570.
